Een levend boek klap je niet zomaar dicht.
Over ongelooflijke moed, een traject van vertrouwen en de pijnlijke vaststelling dat sommige verhalen meer luisteraars verdienen.
Na heel wat voorbereiding was het vandaag eindelijk zover.
Onze Levende BIB.
En terwijl wij als organisatoren bezig waren met het praktische verloop van de namiddag, bleef bij mij vooral één gedachte hangen.
Beseffen we eigenlijk wel wat we vandaag van deze mensen vragen?
We vragen hen om tegenover volslagen vreemden te gaan zitten.
Om hun leven open te leggen.
Om woorden te geven aan gebeurtenissen die hen getekend hebben.
Om opnieuw stil te staan bij vernederingen, uitsluiting, verdriet en onrecht.
Bij momenten waarop het leven allesbehalve mild voor hen was.
En dat allemaal in de hoop dat iemand anders na twintig minuten luisteren misschien wat minder snel zal oordelen.
Potverdikke. Het vraagt ballen om dat te doen. Heel veel ballen.
Wat voorafging, zag bijna niemand
Voor mij begon deze Levende BIB niet vandaag.
Ze begon veel eerder.
In gesprekken.
In het samen nadenken over hoe we hun verhalen konden brengen.
In het zoeken naar woorden voor ervaringen die zich soms nauwelijks laten verwoorden.
Want een levensverhaal is geen tekst die je even voorbereidt en vervolgens netjes komt voorlezen.
Het is iemands leven.
We stonden samen stil bij wat ze wilden vertellen.
Wat ze liever voor zichzelf hielden.
Hoe ze moeilijke gebeurtenissen konden verwoorden zonder zichzelf daarin te verliezen. Hoe we ervoor konden zorgen dat ze zich veilig en gesteund voelden.
En achter al die voorbereidingen zat iets veel belangrijkers dan een goed georganiseerde activiteit.
Vertrouwen.
Het vertrouwen dat ze ons toelaten in hun verhaal.
Dat we een stukje met hen mogen meelopen.
Dat ze hun kwetsbaarheid durven tonen, ook al heeft het leven hun al meer dan eens geleerd dat kwetsbaarheid niet altijd met zachtheid wordt beantwoord.
Ik besef hoe bijzonder dat is.
Wie dagelijks met mensen in kwetsbare situaties werkt, weet dat vertrouwen niet vanzelf komt.
Het groeit. Soms tergend langzaam.
Door aanwezig te blijven.
Door te luisteren zonder oordeel.
Door niet weg te lopen wanneer het moeilijk wordt.
En dan komt er een moment waarop je aan diezelfde mensen vraagt om hun verhaal ook met anderen te delen.
Niet omdat ze dat moeten.
Maar omdat hun ervaringen een stem verdienen.
En ze zeggen ja.
Dat raakt mij. Meer dan ik waarschijnlijk onder woorden kan brengen.
En toen was het vandaag
Daar zaten ze dan. Onze levende boeken.
Geen acteurs. Geen professionele sprekers. Geen mensen die een ingestudeerd verhaal kwamen brengen.
Gewoon mensen. Met een geschiedenis. Met littekens, zichtbare en onzichtbare. Met ongelooflijk veel veerkracht. En vooral met de moed om anderen toe te laten in een stukje van hun leven.
Ik keek naar hen en voelde vooral trots. Maar ook nederigheid.
Omdat ik veel van die verhalen ken.
Omdat ik weet dat achter sommige woorden zoveel meer schuilgaat dan wat vandaag verteld werd.
Omdat ik weet dat je iets kunt vertellen met een glimlach, terwijl het vanbinnen nog altijd pijn doet.
En omdat ik besef dat wij achteraf de stoelen kunnen opruimen en de deur kunnen dichttrekken.
Maar dat zij hun verhaal gewoon weer mee naar huis nemen.
Een levend boek klap je nu eenmaal niet zomaar dicht.
En ja, ik ben ook ontgoocheld
Want naast alle warmte en trots wil ik ook eerlijk zijn.
De inschrijvingen waren minder talrijk dan we hadden gehoopt.
En dat vind ik oprecht jammer.
Niet omdat ik een volle zaal nodig heb om van een geslaagde activiteit te kunnen spreken.
Niet omdat cijfers bepalen hoeveel iets waard is.
Maar omdat ik weet hoeveel onze mensen hierin geïnvesteerd hebben.
Hoeveel voorbereiding eraan voorafging.
Hoeveel moed ze verzameld hebben.
Hoeveel vertrouwen ze ons schonken.
Hoeveel ze van zichzelf hebben gegeven.
En dan had ik hen zo ontzettend graag meer luisterende oren gegund.
Meer mensen die even hun eigen overtuigingen aan de kant zetten.
Die bereid zijn om te luisteren zonder meteen een oordeel klaar te hebben.
Die ontdekken dat achter het woord armoede geen categorie mensen schuilgaat, maar mensen zoals jij en ik.
Dat doet iets met mij als werker.
Omdat ik weet wat het onze ervaringsdeskundigen gekost heeft om hier vandaag te zitten.
En ik wil die ontgoocheling ook niet wegstoppen achter de gebruikelijke woorden dat het toch allemaal heel mooi was.
Want het wás mooi. Ongelooflijk mooi zelfs.
Maar het had meer mensen mogen bereiken.
Tegelijk ben ik dankbaar voor iedereen die er wél was.
Die tijd maakte, luisterde en zich openstelde voor een ander verhaal.
Want één oprechte ontmoeting kan soms meer veranderen dan honderd goedbedoelde woorden.
Alleen mogen we als samenleving de verantwoordelijkheid om armoede te begrijpen niet telkens opnieuw bij mensen in armoede leggen.
Zij hoeven hun pijn niet voortdurend uit te leggen.
Ze hoeven hun menselijkheid niet te bewijzen.
En ze hoeven al helemaal niet telkens opnieuw hun kwetsuren open te halen om respect en begrip te verdienen.
Dat is geen gunst.
Dat is hun recht.
Vooral ongelooflijk dankbaar
Vandaag ga ik niet naar huis met het gevoel dat we gewoon een activiteit hebben afgewerkt.
Ik ga naar huis met een hoofd vol verhalen.
Met bewondering voor de mensen met wie ik elke dag een stukje op weg mag gaan.
Met een zekere ontgoocheling, ja.
Maar vooral met een ongelooflijke dankbaarheid.
Aan onze ervaringsdeskundigen wil ik dit zeggen:
Dank jullie wel. Voor zoveel meer dan vandaag.
Dank jullie wel voor het vertrouwen dat jullie mij en ons elke keer opnieuw geven.
Voor jullie eerlijkheid.
Voor de gesprekken tijdens de voorbereiding.
Voor het samen zoeken, twijfelen, nadenken en uiteindelijk durven.
Voor het feit dat jullie, ondanks alles wat jullie hebben meegemaakt, nog altijd geloven dat mensen kunnen veranderen.
Dat onbegrip plaats kan maken voor inzicht.
Dat een verhaal een verschil kan maken.
Ik heb enorm veel respect voor jullie.
Niet omdat jullie vandaag moedig genoeg waren om over armoede te spreken, maar omdat jullie zoveel meer zijn dan de armoede waarmee jullie geconfronteerd worden.
En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die we vandaag wilden meegeven.
Zie de mens. Niet alleen zijn problemen. Niet alleen zijn verleden. Niet alleen zijn kwetsbaarheid.
En aan onszelf, als organisatoren en als samenleving, wil ik vooral één opdracht meegeven: als mensen bereid zijn om zoveel van zichzelf te delen, dan moeten wij minstens even hard ons best doen om ervoor te zorgen dat hun stemmen gehoord worden.
Want armoede schendt mensenrechten. En die schendingen verdwijnen niet door er één namiddag naar te luisteren.
Maar echt luisteren kan wel het begin zijn van anders kijken. En anders kijken van anders handelen.
Vandaag hebben onze levende boeken hun deel gedaan. Meer dan dat zelfs.
Ik hoop dat wij nu ook het onze doen.
En aan de mensen met wie ik dit traject mocht afleggen:
Jullie zijn mij geen enkel verhaal verschuldigd. Maar wat ben ik potverdikke dankbaar dat jullie mij genoeg vertrouwen om een stukje van jullie verhaal mee te mogen dragen.
Dat is voor mij geen vanzelfsprekendheid.
Dat is een voorrecht. ❤️