Bij het woord mensenrechtenschending denken we zelden aan Vlaanderen.
We denken aan oorlog.
Aan gevangenen zonder proces.
Aan kinderen die niet naar school mogen.
Aan mensen die vervolgd worden om wie ze zijn.
Aan beelden op het journaal uit landen ver van hier.
We denken aan daar.
Bijna nooit aan hier ...
Nochtans woont ook hier de ouder die na het betalen van de huur niet genoeg overhoudt om de koelkast te vullen.
Hier zit het kind dat niet meegaat op schooluitstap omdat thuis het geld ontbreekt.
Hier leeft iemand maandenlang in een woning met vocht en schimmel omdat een andere betaalbare woning vinden quasi onmogelijk is.
Hier stelt iemand medische zorg uit omdat eerst de elektriciteitsrekening betaald moet worden.
Hier probeert iemand iedere dag opnieuw rond te komen met een inkomen waarvan we eigenlijk allemaal weten dat het niet volstaat om menswaardig te leven.
En toch noemen we dat zelden een kwestie van mensenrechten.
Waarom eigenlijk?
Omdat armoede bij ons te vaak een individueel verhaal wordt
Wanneer ergens ter wereld kinderen geen toegang krijgen tot onderwijs, spreken we over het recht op onderwijs.
Wanneer mensen geen toegang hebben tot medische zorg, spreken we over het recht op gezondheid.
Wanneer gezinnen geen veilige woning hebben, spreken we over het recht op wonen.
Maar wanneer precies diezelfde dingen gebeuren bij mensen in Vlaanderen, verandert plots onze taal.
Dan spreken we over schulden.
Over kwetsbare gezinnen.
Over moeilijkheden.
Over zelfredzaamheid.
Over verkeerde keuzes.
En soms zelfs over eigen verantwoordelijkheid.
Het probleem wordt kleiner gemaakt tot het verhaal van één persoon.
Alsof armoede uitsluitend ontstaat door wat iemand wel of niet goed heeft gedaan.
Maar mensenrechten werken zo niet.
Een recht stopt niet aan onze landsgrens.
Rechten zijn pas rechten als ze voor iedereen gelden
Een menswaardig leven is geen beloning voor wie alles juist doet.
Onderwijs is geen gunst.
Gezondheidszorg is geen luxeproduct.
Een veilige woning is geen privilege dat alleen bereikbaar mag zijn voor wie toevallig voldoende inkomen heeft.
Kunnen deelnemen aan de samenleving mag niet afhangen van hoeveel er op je rekening staat.
Dat zijn geen extravagante eisen.
Dat zijn fundamenten.
En toch zien we dagelijks hoe mensen op verschillende levensdomeinen tegelijk vastlopen.
Een te laag inkomen beïnvloedt wonen.
Slechte huisvesting beïnvloedt gezondheid.
Gezondheidsproblemen beïnvloeden kansen op werk.
Een gebrek aan vervoer maakt hulpverlening, opleiding of werk moeilijker bereikbaar.
Kinderen groeien mee op in die gevolgen.
Armoede is daarom zelden één probleem.
Het is een kettingreactie van rechten die steeds moeilijker bereikbaar worden.
Misschien herkennen
we een mensenrechten-schending pas wanneer ze spectaculair genoeg is
Armoede in Vlaanderen komt zelden met beelden die het avondnieuws openen.
Er staan geen tanks in de straat.
Er is geen ingestort gebouw.
Er is vaak zelfs niets bijzonders te zien.
Dat maakt het gemakkelijk om weg te kijken.
De buitenwereld ziet iemand die netjes gekleed naar het werk vertrekt.
Niet dat er thuis geen verwarming aanstaat.
We zien een kind op school.
Niet dat het gisteren opnieuw zei geen honger te hebben omdat er thuis onvoldoende eten was.
We zien iemand een afspraak missen.
Niet dat de buskaart te duur was.
We zien iemand een formulier niet invullen.
Niet de jarenlange opeenstapeling van brieven, procedures, schaamte, stress en angst die eraan voorafging.
Armoede heeft geen sirenes.
En precies daarom kan ze zo lang onzichtbaar blijven.
We hebben ook woorden bedacht die het comfortabel maken
We noemen mensen kansarm.
We spreken over maatschappelijk kwetsbaren.
Over doelgroepen.
Over mensen met een afstand tot…
Woorden die soms noodzakelijk zijn in beleid en hulpverlening, maar die ook iets kunnen verbergen.
Want zodra we spreken over een “doelgroep”, dreigen we te vergeten dat we het over mensen hebben.
Mensen met exact dezelfde rechten als ieder ander.
Misschien moeten we daarom af en toe onze taal omdraaien.
Niet:
Waarom lukt het deze persoon niet om een woning te vinden?
Maar:
Waarom slagen wij er als samenleving niet in om voldoende betaalbare en kwaliteitsvolle woningen te garanderen?
Niet:
Waarom maakt dat gezin ongezonde keuzes?
Maar:
Hoeveel keuze heeft iemand werkelijk wanneer gezond eten, sporten, vervoer of gezondheidszorg financieel nauwelijks haalbaar zijn?
Niet:
Waarom neemt die persoon niet meer deel aan de samenleving?
Maar:
Welke drempels hebben wij gebouwd waardoor deelnemen zo moeilijk is geworden?
Dat zijn ongemakkelijkere vragen.
Maar misschien zijn het precies de vragen die we nodig hebben.
Armoede is meer dan een tekort aan geld
Wie armoede uitsluitend bekijkt als een lege portefeuille, mist een groot deel van het verhaal.
Armoede gaat ook over niet kunnen kiezen.
Over voortdurend rekenen.
Over uitstellen.
Over uitleg moeten geven.
Over afhankelijk zijn.
Over formulieren en bewijsstukken.
Over schaamte.
Over iedere keer opnieuw moeten aantonen dat je hulp nodig hebt.
Over niet uitgenodigd worden omdat anderen denken dat je het toch niet kunt betalen.
Over kansen missen die voor anderen vanzelfsprekend zijn.
En uiteindelijk over iets heel fundamenteels:
de mogelijkheid om volwaardig mens te kunnen zijn in de samenleving waarin je leeft.
Daarom spreken wij over mensenrechten.
Niet om grote woorden te gebruiken.
Maar omdat kleine woorden het probleem al veel te lang te klein hebben gemaakt.
“Maar België is toch een welvarend land?”
Precies.
Dat maakt de vraag alleen maar belangrijker.
Mensenrechten gaan niet alleen over wat een land op papier erkent.
Ze gaan over wat mensen in hun dagelijkse leven daadwerkelijk kunnen realiseren.
Een recht dat theoretisch bestaat maar in de praktijk onbereikbaar wordt, verdient minstens onze aandacht.
Wanneer wonen onbetaalbaar wordt, moeten we spreken over het recht op wonen.
Wanneer mensen noodzakelijke zorg uitstellen om financiële redenen, moeten we spreken over gezondheid.
Wanneer kinderen kansen missen door het inkomen van hun ouders, moeten we spreken over onderwijs en gelijke kansen.
Wanneer een inkomen onvoldoende is om menswaardig van te leven, moeten we durven spreken over bestaanszekerheid.
Niet als losse sociale problemen.
Maar als onderdelen van hetzelfde verhaal.
Mensenrechten wonen ook naast de deur
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van Armoede schendt mensenrechten.
Dat we mensenrechten dichterbij moeten durven brengen.
Uit internationale verdragen.
Uit beleidsnota's.
Uit toespraken.
En terug naar waar ze uiteindelijk betekenis krijgen:
aan de keukentafel.
In de klas.
Bij de huisarts.
Op de huurmarkt.
Aan het loket.
Op het werk.
In onze buurten.
Mensenrechten zijn niet alleen iets waarvoor we naar de andere kant van de wereld moeten kijken.
Soms moeten we gewoon anders leren kijken naar onze eigen straat.
Want ook hier kunnen rechten onder druk staan.
Ook hier vallen mensen uit de boot.
Ook hier zijn er kinderen die met minder kansen beginnen.
Ook hier zijn mensen iedere dag bezig met overleven in plaats van leven.
En zolang dat zo is, mogen we daar niet alleen over spreken als armoede.
We moeten ook durven benoemen wat er op het spel staat.
Mensenrechten.
Want armoede schendt mensenrechten.
Niet alleen ver weg.
Ook hier.